Diz ağrısı, günlük yaşamda en sık karşılaşılan ortopedik şikâyetlerden biridir. Diz eklemi; vücut ağırlığını taşıması, geniş hareket açıklığına sahip olması ve çevresindeki kasların sürekli aktif çalışması nedeniyle yaralanmalara oldukça açıktır. Günümüzde diz ağrısının tedavisinde cerrahi dışı yöntemler arasında PRP tedavisi önemli bir yer tutmaktadır.
PRP Tedavisi Nedir?
PRP (Platelet Rich Plasma – Trombositten Zengin Plazma), kişinin kendi kanından elde edilen ve iyileşmeyi hızlandıran biyolojik bir tedavi yöntemidir. Kan içerisindeki trombositler ayrıştırılarak diz eklemi veya hasarlı dokuya enjekte edilir.
Trombositler;
- Doku onarımını hızlandıran büyüme faktörleri ve
- İyileşmeyi destekleyen aktif sitokinler içerir.
Bu sayede PRP uygulanan bölgede:
- Doku iyileşmesi hızlanır
- Ödem ve inflamasyon azalır
- Ağrı kontrol altına alınır
- Eklem hareketleri daha rahat hale gelir
PRP Diz Ekleminde Nasıl Etki Gösterir?
PRP tedavisinin diz eklemindeki etkileri, sorunun kaynağına göre farklılık gösterir.
-
Kıkırdak Hasarlarında PRP
Kıkırdak dokunun kendini yenileme kapasitesi oldukça sınırlıdır. Özellikle genç hastalarda ve lokal, orta dereceli kıkırdak hasarlarında PRP tedavisi iyileşme sürecini destekleyebilir.
- Ameliyat gerektirmeyen kıkırdak hasarlarında fayda sağlayabilir
- Kıkırdak cerrahisi sonrası iyileşmeyi desteklemek amacıyla kullanılabilir
- Ameliyat sonrası ödemi azaltır ve rejenerasyon için uygun ortam oluşturur
⚠️ Önemli: PRP’nin ameliyat sırasında değil, ameliyattan yaklaşık 2–3 hafta sonra uygulanması daha etkilidir. Ameliyat esnasında yapılan uygulamaların etkinliği bilimsel çalışmalarda gösterilememiştir.
-
Menisküs Yırtıklarında PRP Tedavisi
PRP özellikle:
- Küçük
- Dejeneratif (eskimeye bağlı)
- Ameliyat gerektirmeyen menisküs yırtıklarında
Ağrı ve inflamasyonu azaltarak iyileşme sürecine katkı sağlayabilir.
Bu sayede:
- Yırtığın ilerlemesi yavaşlayabilir
- Diz içindeki ödem azalır
- Hastanın diz konforu artar
PRP’nin Uygun Olmadığı Menisküs Yırtıkları
Aşağıdaki durumlarda ilk tedavi seçeneği PRP değildir:
- Kova sapı yırtıkları
- Menisküs kök yırtıkları
- Papağan gagası tipi yırtıklar
- Dizde kilitlenme ve takılma yapan instabil yırtıklar
Bu hastalarda, doktorun değerlendirmesine göre cerrahi tedavi ön plandadır.
Menisküs ameliyatı sonrasında ise, kıkırdak cerrahisinde olduğu gibi ameliyattan yaklaşık 2 hafta sonra yapılan PRP uygulamaları, cerrahi başarının artmasına katkı sağlayabilir.
-
Diz Kireçlenmesinde (Gonartroz) PRP
PRP tedavisi diz kireçlenmesinde özellikle:
- Evre 1–2 (erken evre) diz kireçlenmesi olan hastalarda
- Ağrıyı azaltır
- Hareket açıklığını artırır
İleri evre (evre 3–4) kireçlenmelerde ise:
- Etkinliği daha sınırlıdır
- Ağrıda hafif–orta düzeyde azalma sağlayabilir
-
Bağ ve Tendon Yaralanmalarında PRP
- Ön ve arka çapraz bağ yırtıkları:
PRP’nin iyileştirici bir etkisi gösterilmemiştir. Bu bağların tedavisinde cerrahi dışı kalıcı bir çözüm yoktur.
- İç yan bağ (MCL) yaralanmaları:
Ameliyatsız tedaviye ek olarak PRP, iyileşme sürecini desteklemek amacıyla kullanılabilir.
- Kas ve tendon zorlanmaları:
Quadriceps kası ve tendon yaralanmalarında PRP’nin belirgin bir faydası gösterilmemiştir.
- Patellar tendon ağrıları (jumper’s knee):
Diğer tedavilerle birlikte uygulandığında, çoklu nokta enjeksiyonları şeklinde PRP fayda sağlayabilir.
PRP Tedavisi Nasıl Yapılır?
PRP tedavisinin başarısında en önemli faktörler:
- Doğru hasta seçimi
- Yeterli trombosit yoğunluğu içeren PRP hazırlanmasıdır
Bilimsel çalışmalara göre:
- PRP’nin trombosit yoğunluğu, normal kandaki seviyenin 4–6 katı olmalıdır
- Bu değer yaklaşık 1,2–2 milyon trombosit/mm³ anlamına gelir
⚠️ Ne yazık ki bazı düşük kaliteli PRP kitleri bu değerlere ulaşamaz.
Bu nedenle Sağlık Bakanlığı veya FDA onaylı PRP kitleri tercih edilmelidir.
Uygulama şekli:
- 10 cc kan alınarak yapılan klasik uygulamalarda
- 1–3 hafta aralıklarla
- Ortalama 2–4 seans (genellikle 3 seans) önerilir
- Yeni nesil PRP sistemlerinde:
- 45–60 cc kan alınarak
- Tek seansta daha yoğun PRP uygulanabilir
PRP Türleri Nelerdir?
Her PRP aynı değildir:
Klasik PRP
- Platelet açısından zengindir
- Diz eklemi ve yumuşak doku uygulamalarında kullanılır
Lökositten Fakir PRP
- İnflamasyonu artırabilecek lökositler filtre edilir
- Özellikle bağ ve tendon sorunlarında tercih edilir
PPP (Platelet Poor Plasma)
- Hücre içermez, sadece sitokinlerden oluşur
- İnflamasyon baskılayıcı etkisi vardır
- Romatizmal hastalıklarda daha sık kullanılır
Sonuç
PRP tedavisi;
- Ameliyat gerektirmeyen diz ağrılarında
- Erken evre kıkırdak, menisküs ve kireçlenme sorunlarında
- Güvenle uygulanabilen
- Alerjik reaksiyon riski olmayan
- Kişinin kendi kanından elde edilen
modern bir biyolojik tedavi seçeneğidir.
Ancak PRP mutlaka:
- Detaylı ortopedik muayene
- Gerekli görüntüleme ve tetkikler
sonrasında, steril koşullarda ve uzman hekim tarafından uygulanmalıdır.
Yazar:
Prof. Dr. Haluk Çabuk
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
